| Dünyada
ali təhsilə olan maraq sürətlə artmaqdadır. Təsadüfi deyil ki, inkişaf
etmiş ölkələrdə ali təhsilə yiyələnmək üçün insanlar olduqca böyük
vəsaitlər sərf edirlər. Ali təhsilə yüksək dəyər verən ölkələrdən
birinin, ABŞ-ın bu sahədəki təcrübəsini sizlərlə paylaşmaq üçün Qafqaz
Universitetinin Karyera Planlama Mərkəzinin müdiri, dr. İsa Qasımovla
söhbətləşdik. Məlumat üçün bildirək ki, həmsöhbətimiz bu yaxınlarda
Dövlət Departamentinin təşkil etdiyi “Ali təhsil və gələcək karyera
planlaması” proqramı çərçivəsində ABŞ-da 21 günlük səfərdə olub. |
| |
- İsa müəllim, ABŞ universitetlərində oxuyan tələbələrdə gələcək karyeraları ilə bağlı bir əndişə varmı?
- Hansı ölkədə təhsil almasından asılı olmayaraq tələbələrdə hər
zaman belə əndişə olur. Ancaq Qərbdə, o cümlədən də ABŞ-da tələbələrin
əndişəsi daha çox öz ixtisasına uyğun və yaxud da arzuladığı işi tapa
bilməyəcəyi ilə bağlıdır. ABŞ-da tələbələr onu da yaxşı bilirlər ki, öz
üzərlərində nə qədər çox çalışsalar, iş tapmaları bir o qədər asan
olacaq. Bizdə isə yaxşı oxuyan, bacarıqlı tələbələrin belə, işlə bağlı
əndişələri olur.
- Sizcə, bunun səbəbi nədir?
- Səbəb odur ki, bizdə universitetlərin iş dünyası ilə əlaqələri çox
zəifdir. ABŞ-da ali təhsil müəssisələrinin iş dünyası ilə sıx əlaqələri
mövcuddur. Təkcə ABŞ-da deyil, ümumiyyətlə, Qərb ölkələrinin
universitetlərində karyera məsələləri ilə məşğul olan şöbələr fəaliyyət
göstərir. Tələbələrin işlə təmin olunmasına ciddi fikir verirlər. Bizdə
isə cəmi bir neçə universitetdə bu cür karyera mərkəzləri fəaliyyət
göstərir. Elə ali təhsil müəssisələri var ki, orada bu məsələ ilə heç
kim məşğul olmur. Bəzən şirkətlər karyera məsələləri ilə bağlı kimə
müraciət edəcəklərini belə bilmirlər. Halbuki bu məsələdə şirkətlərdən
daha çox universitetlər, xüsusilə də özəl universitetlər maraqlı
olmalıdırlar.
- Unversitet məzunlarının iş tapa bilməməsi yəqin ki, təhsilin də keyfiyyətini aşağı salır.
- Bir universitetin nüfuzu məzunlarını hansı səviyyədə işlə təmin
etməsindən asılıdır. Azərbaycanda hər il təxminən 30 min gənc
universitetlərdən məzun olur, ancaq onların böyük əksəriyyəti sonradan
öz ixtisasına uyğun işlərdə işləmir. Təbii ki, tələbələr bu vəziyyəti
gördükləri zaman ümidsizliyə düşürlər. Bu amil istər-istəməz təhsilin
keyfiyyətinə də təsir göstərir. Nəticədə bu gün bir çox tələbə
universitetə ixtisas öyrənmək üçün deyil, diplom almaq üçün gedir. Lakin
Qərb ölkələrində belə hallara rast gəlmək mümkün deyil. Məsələn, ABŞ-da
olarkən bir kollecə getdik. Gördüyümz mənzərə bizi çox təəccübləndirdi.
Kollecdə hər yaş qrupundan olan şagird oxuyurdu. 42 yaşlı bir kollec
şagirdi ilə söhbət etdik. Həmin şəxs bizə bildirdi ki, vaxtilə işlədiyi
işdən ayrılıb. Başqa bir sahədə işləmək üçün ona yeni ixtisas öyrənmək
lazımdır.
- Sizcə, ixtisas seçimi necə aparılmalıdır?
- ABŞ-da Əmək Nazirliyi hər il araşdırma apararaq, hansı sahələrdə
kadrlara ehtiyac olduğunu müəyyənləşdirir. Universitetlər də buna uyğun
olaraq kadr hazırlığı aparırlar. Bizdə isə bu məsələdə fərqli anlayış
var. Yüksək bal toplayan abituriyentlər ehtiyac oldu-olmadı, “dəbdə”
olan ixtisasları seçirlər. Ancaq düşünmürlər ki, məzun olduqdan sonra bu
ixtisas üzrə iş tapa biləcəklərmi? Gənclər ali məktəblərə daxil olarkən
ixtisas seçimini düzgün aparmadıqları üçün sonradan iş tapmaqda
çətinlik çəkirlər. Hazırda orta məktəbi bitirən şagirdlərin əksəriyyəti
üçün əsas məqsəd universitetə qəbul olmaqdır. Bu zaman ixtisas və peşə
seçiminə o qədər də əhəmiyyət verilmir. Əksər hallarda valideynlər də bu
cür düşünürlər. Biz öz gələcəyimizi düşünmək əvəzinə, başqalarının
bizim haqqımızda nə düşündüyünə fikir veririk. Gələcəkdə iş tapıb-tapa
bilməyəcəyimizi araşdırmaq əvəzinə, fikirləşirik ki, qoy desinlər
filankəs “beynəlxalq münasibətlər”də oxuyur. Ancaq bir dəfə də olsun
fikirləşmirik ki, bu “beynəlxalq münasibətlər” gələcəkdə bizə nə
verəcək? Lakin ABŞ-da bu məsələyə fərqli prizmadan yanaşırlar. Orada hər
kəs öz həyatını yaşamağa çalışır. Həyatlarını planlı şəkildə qurmağa
çalışırlar. Ümumiyyətlə, ABŞ və Qərb ölkələrində təhsil çox bahalıdır.
Bu baxımdan təhsil almağa biznes kimi baxırlar. Onlar təhsil üçün
xərclənən pulu gələcəyə qoyulan sərmayə sayırlar.
- Qeyd etdiniz ki, ABŞ-da təhsil çox bahalıdır. Belə olan halda, bu ölkədə kasıb ailələrin övladları necə ali təhsil alırlar?
- ABŞ cəmiyyətində xeyriyyəçilik çox geniş yayılıb. Bunu təkcə təhsil
sahəsində deyil, hər sahədə hiss etmək mümkündür. Bununla bağlı çox
maraqlı bir mənzərəyə şahid olduq. Qaldığımız otelin qarşısında
dayandığımız zaman bir nəfərin cibidənki dəmir pulları yerə saldığını
gördük. Əvvəlcə, elə zənn etdik ki, həmin şəxs dəmir pullarının yerə
düşməsindən xəbərsizdir. Ancaq qısa müddət ərzində eyni mənzərə ilə bir
neçə dəfə qarşılaşdığımız zaman başa düşdük ki, insanlar ciblərindəki
pulu bilərəkdən yerə atırlar. Sən demə, ABŞ-da otel, restoran və bu cür
ictimai yerlərin qarşısında insanlar ciblərində olan dəmir pulları yerə
atırlar və ehtiyacı olanlar həmin pulları götürür. Hətta bu ölkədə
xeyriyyəçilik o qədər geniş yayılıb ki, ABŞ Dövlət Departamenti belə,
bir çox layihələrini sponsorlar və ianələr hesabına həyata keçirir.
Təhsil müəssisələrinin qurulmasında, tələbələrin müxtəlif layihə və ya
proqramlarda iştirakının təmin olunmasında, yoxsul tələbələrə ayrılan
təqaüdlərin təminində xeyriyyəçi yanaşma təhsil müəssisələrinin işində
mühüm rola malikdir. Eyni zamanda ABŞ-da sponsor şirkətlərin vəsaiti
hesabına oxuyan çoxlu sayda tələbə var. Ümumiyyətlə, yaxşı oxuyan
tələbəyə dəstək vermək şirkətlər üçün də sərfəlidir. Çünki həmin tələbə
məzun olduqdan sonra peşəkar kadr kimi ona dəstək verən şirkətə daha çox
fayda verəcək.
- Necə fikirləşirsiniz, bu gün universitetlərin iş dünyasına, yoxsa iş dünyasının universitetlərə ehtiyacı var?
- Təhsil müəssisəsi cəmiyyətin, iş dünyasının etimadını
doğrultmalıdır. Əgər təhsil müəssisəsi etimadı doğrultmursa, o zaman heç
kim bu müəssisəyə maddi kömək göstərməz. ABŞ-da şirkətlər başa düşürlər
ki, böyümək, inkişaf etmək üçün mütləq elmi yeniliklərə, yəni təhsilə
daha çox diqqət ayırmalıdırlar. Təhsil müəssisələri də başa düşürlər ki,
böyümək üçün şirkətlərin maddi dəstəyini qazanmalıdırlar. Bunun üçün də
şirkətlərin ehtiyacına cavab verməlidirlər. Yəni şirkətlər üçün yüksək
səviyyəli peşəkar kadrlar hazırlamalı, elmi-texniki yeniliklər
etməlidirlər. Belə demək mümkündürsə ABŞ-da universitet-iş dünyası
əlaqələri qarşılıqlı maraqlar əsasında qurulub. Onları bir-birindən ayrı
təsəvvür etmək çox çətindir. Bizdə isə bu münasibətlər, demək olar ki,
yeni-yeni qurulur.
- Bəs ABŞ-da dövlətin təhsilin inkişafındakı rolu nədən ibarətdir?
- ABŞ-da təhsilin inkişafına təkan verən amillərdən biri də bu ölkədə
sosial layihələrə çəkilən xərclərin, o cümlədən də təhsil layihələrinə
ayrılan vəsaitlərin vergidən azad olmasıdır. Sosial xərclər vergidən
azad olduğu üçün ayrı-ayrı şirkətlər də bu istiqamətdə vəsait
xərcləməkdən çəkinmirlər. Bir məsələni də qeyd edim ki, bizdə təhsilin
istənilən səviyyədə inkişaf etməməsinin bir səbəbi də iş dünyasının,
şirkətlərin təhsil müəssisələrinin önündə dayanması ilə bağlıdır.
Məsələn, bizdə şirkətlər xaricdən yeni avadanlıq gətirirlər. Ancaq
ölkədə həmin avadanlıqları işlədə biləcək mütəxəssis tapılmır. Çünki
universitetlər bu avadanlıqları işlədə biləcək mütəxəssislər
hazırlamırlar. ABŞ-da isə əksinə şirkətlər heç vaxt təhsil
müəssisələrinin önünə keçə bilmirlər.
P.S. Bu yaxınlarda Azərbaycan Kütləvi İnformasiya Vasitələri
İşçilərinin Həmkarlar İttifaqı (Azər KİVHİ) “Obyektiv Fikir” İctimai
Birliyi müsahibimizi - Qafqaz Universiteti Karyera Planlama Mərkəzinin
müdiri dr. İsa Qasımovu “İlin vətənpərvər adamı” mükafatına layiq
görüb. Mükafat Azərbaycanın ictimai həyatında mühüm rolu olan elm,
təhsil və s. sahələrdə uğurlar qazanmış ziyalılarına verilir. Biz də, öz
növbəmizdə, bu mükafat münasibətilə İsa Qasımovu təbrik edirik.
http://www.zaman.az/az/newsDetail_getNewsById.action?newsId=43081 |
| |
|
|
